SKĄD SIĘ WZIĘŁO MIKOŁAJSKIE STOWARZYSZENIE WSPIERANIA INICJATYW LOKALNYCH,
czyli nasza historia w pigułce
1991 – 2014

Pierwsze pomysły na tzw. „działalność społeczną” zrodziły się prawie 23 lat temu i wyszły – co raczej było i jest niestety nadal ewenementem – od władz samorządowych gminy, a przede wszystkim od ówczesnego Burmistrza Miasta. Wtedy – w 1991 r. – w okresie gwałtownej transformacji systemowej oraz przyśpieszonego uczenia demokracji i zasad życia w zupełnie nowej rzeczywistości sam pomysł, aby zebrać kilkanaście osób, które mogłyby stanowić zalążek organizacji wspierającej  samorząd, wydawał się z jednej strony szaleńczy, a z drugiej fascynujący. Szaleńczy, ponieważ „reanimował” doszczętnie skompromitowaną ideę  działań  społecznych, a fascynujący gdyż stwarzał szansę wpływania na otaczającą rzeczywistość ludziom, którzy z różnych powodów nie angażowali się dotąd czynnie w tego typu działania.

Tym samym, za „ojców założycieli” Mikołajskiego Stowarzyszenia, a wtedy w 1991 r. jeszcze nieformalnej grupy osób, pragnących coś zrobić dla swoje gminy należy uznać:

  • dr Janusza Kornatowskiego, ówczesnego Burmistrza Miasta;
  • Aldonę Szymańską, dyrektorkę szkoły podstawowej w Mikołajkach;
  • Irka Dziaka, prywatnego przedsiębiorcę, właściciela pensjonatu;
  • Janusza Kapryana, lekarza weterynarii;
  • Franka Szajnowskiego, byłego pracownika naukowego Stacji Hydrobiogicznej PAN w Mikołajkach i prywatnego przedsiębiorcę;
  • Jacka Maliszewskiego, wówczas kierownika Obserwatorium IMGW w Mikołajkach,

 

Ten zespół, rozszerzony o kilka nowych osób, przede wszystkim z sektora prywatnego, przekształcił się w Zespół Liderów Lokalnych, którego zadaniem było przygotowanie dokumentu „Program restrukturyzacji społeczno-gospodarczej Gminy Mikołajki”. Opracowanie to, zostało zgłoszone do konkursu Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz  US Agency for International Development, którego celem było wyłonienie najciekawszych inicjatyw lokalnych, dotyczących rozwoju społecznego i ekonomicznego na najniższym szczeblu samorządowym (gminy, miasta). Te najciekawsze inicjatywy, wyłonione w tym konkursie miały otrzymać amerykańskie wsparcie, służące zbudowaniu w wybranych gminach trwałych, partnerskich struktur, które  współdziałając z samorządem miałyby tworzyć m.in. podstawy społeczeństwa obywatelskiego.

Opracowanie, które dało nam szansę uczestniczenia w konkursie US AID było – zgodnie z założeniami konkursu do którego je zgłoszono – pierwszym krokiem do angażowania różnych środowisk gminy w dyskusję nad wizją rozwoju tego obszaru. Ten dokument teraz, niemal po ćwierć wieku może wydawać się nieco naiwny, nie uwzględniające całej złożoności procesu zmian ustrojowych w Polsce. Ma on jednak nadal jeden, istotny walor: nie zamyka się w kręgu spraw gospodarczych, lecz formułuje (fakt, że trochę nieśmiało!) także zadania dotyczące rozwoju społecznego i akcentuje potrzebę rozwiązywania różnych problemów społeczności lokalnej, takich jak bezrobocie, opieka społeczna, edukacja czy podnoszenie kwalifikacji osób, które chcą zaistnieć na rynku pracy.

Na początku 1992 r. okazało się, że Gmina Mikołajki znalazła się wśród 6-ciu laureatów konkursu US AID, a dzięki temu w kolejnych latach czyli 1992 -1995 mieliśmy szansę nauczenia się tego m.in. czym tak naprawdę są organizacje pozarządowe, jak powinny działać, w jaki sposób mogą wpływać na rozwój i zaspokajanie potrzeb społeczności lokalnych i jak powinny współpracować z lokalnymi partnerami tj. samorządem i sektorem prywatnym. Ten niemal 4-letni okres różnorodnych szkoleń i spotkań, a także możliwości bezpośredniego poznania zasad współdziałania amerykańskich NGO’s z sektorem publicznym i prywatnymi firmami był głównym impulsem, wyzwalającym w nas potrzebę działania tu, w niewielkim mazurskim miasteczku. Tu w regionie, przed którym proces transformacji ustrojowej postawił ogromne wyzwania – zarówno społeczne jak i gospodarcze.

Z tej właśnie potrzeby działania i w oparciu o zdobyte umiejętności  kilkunastu ludzi, wspieranych mocno przez dwie wspaniale amerykanki, wolontariuszki USAID Marcię Greenberg i Kristin McGuire utworzyło w połowie 1995 r. MIKOŁAJSKIE STOWARZYSZENIE WSPIERANIA INICJATYW LOKALNYCH. Organizację, w której początkowo spieraliśmy się, czy ma być ona nieformalną „przybudówką” samorządu, wspierającego go głównie w programowaniu i projektowaniu długofalowego rozwoju społeczno-gospodarczego gminy, czy też organizacją bardziej „socjalną”, wyczuloną na potrzeby społeczności lokalnej, reagującą na nie i próbująca mobilizować ludzi do samodzielnego rozwiązywania wielu, otaczających ich problemów. Teraz, patrząc na te dylematy z perspektywy prawie 20 lat działalności wydaje się, że udało się nam skutecznie połączyć obie te opcje, zachowując z jednej strony całkowitą niezależność od władz lokalnych, a z drugiej uzyskując status jej partnera, co zresztą nie było i wciąż nie jest sprawą łatwą i prostą. Zwłaszcza, że każda zmiana władzy w samorządzie jest pod tym względem okresem pełnym  różnych napięć, wynikających zapewne trochę i z naszej winy, ponieważ wciąż nie potrafimy przejść do porządku dziennego nad brakiem kompetencji, nieudolnością czy poczuciem błogiego samozadowolenia różnych lokalnych decydentów. Ale ponieważ jesteśmy urodzonymi optymistami to wciąż wierzymy, że uda nam się zmienić świat, przynajmniej ten, który nas otacza.

Kiedy powstawało Stowarzyszenie przynajmniej część z nas czuła – bardziej intuicyjnie – że nadejdzie dosyć szybko moment, w którym będziemy musieli zmierzyć się zarówno z wieloma problemami lokalnej społeczności, jak i z różnymi niechętnymi nam postawami czy irracjonalnymi poglądami, iż stanowimy konkurencję dla aktualnie urzędujących władz czy też opiniami, że wkraczamy na pola działań, zastrzeżone dla innych. Zdawaliśmy sobie sprawę, iż w pierwszym przypadku musimy być do tego przygotowani – zarówno merytorycznie, jak i organizacyjnie – że musimy dysponować odpowiednim zapleczem. W drugim, mogliśmy się tylko obronić efektami swojej działalności i rzeczywistą niezależnością. Tak między innymi zrodził się pomysł budowy Centrum Integracji, wzorowany na community centers oglądanych w USA i wiedzy, wyniesionej z różnych opracowań oraz szkoleń.

Był rok 1996 r., w którym realizowaliśmy nasz pierwszy, autorski projekt „Współpraca sektora publicznego, prywatnego i pozarządowego w rozwoju funkcji turystycznej regionu”, finansowany przez USAID w ramach programu DemNet, mając także pierwsze prawdziwe i – jak na tamte czasy – duże pieniądze. Wtedy to powstała koncepcja budowy Centrum Integracji, zarówno w sensie jego działalności merytorycznej jak i projektu architektonicznego. Co istotne, pomysł na stworzenie Centrum nie wyszedł bezpośrednio od nas. Zrodził się przede wszystkim z rozmów z mieszkańcami gminy, którzy zgłaszali się do nas  opowiadając o swoich problemach, o problemach poszczególnych wsi czy społeczności. Tak powstały m.in. pierwsze zręby programu edukacyjno-wychowawczego dla dzieci wiejskich czy programu aktywizacji społecznej i zawodowej bezrobotnych.

W połowie 1997 r. mieliśmy już konkretny pomysł na działalność Centrum Integracji, projekt architektoniczny i wielką wolę zrealizowania tej idei. Jednocześnie szukaliśmy zarówno pieniędzy, jak i wiedzy, w jaki sposób poznawać potrzeby społeczności lokalnej oraz jak na te potrzeby może odpowiadać organizacja pozarządowa. Aby udało nam się znaleźć odpowiedź zwłaszcza na to drugie pytanie, musiało upłynąć jeszcze kilka miesięcy. Dopiero udział Ewy Maliszewskiej w ogólnopolskim programie Centrów Aktywności Lokalnej, wdrożonym w 1998 r. przez Biuro Obsługi Ruchów Społecznych (BORIS), dał nam solidne podstawy do rozwinięcia działalności. Spowodował on także iż ośrodek, który już zaczął wyłaniać się z ziemi (w sensie dosłownym!) nazwaliśmy CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ, czyli mówiąc krótko CAL! Ta nowa nazwa, w pełni oddająca to wszystko, o czym marzyliśmy od paru lat okazała się na tyle nośna, że obecnie – w 15 lat po otwarciu ośrodka – na stałe wpisała się w życie miasta i gminy.

Nasz udział w programie CAL  to przede wszystkim zdobywanie  wiedzy, czym ma być CENTRUM w lokalnym środowisku, jak poznawać potrzeby tego środowiska i jak na nie reagować. Drugi, nie mniej istotny wymiar, to więzi przyjaźni pomiędzy jego uczestnikami. Wielodniowe spotkania, wieczory integracyjne, pierwsze, wakacyjne spotkania w Olecku czy wreszcie wspólne wyjazdy studyjne do Irlandii Płn., na Litwę czy do Wlk. Brytanii spowodowały, że ta grupa ludzi różnych profesji i z różnych stron Polski zaczęła funkcjonować jako krąg bardzo bliskich przyjaciół i swego rodzaju „grupa wsparcia”, dzieląca się swoimi dokonaniami, sukcesami czy porażkami, mówiąca tym samym „językiem”.

 

Dotychczasową działalność Mikołajskiego Stowarzyszenia można podzielić na dwa etapy. Etap pierwszy to lata 1995 – 1999, a etap drugi zaczął się w 2000 r. z chwilą powstania CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ, w którym skupiła się praktycznie cała działalność organizacji.

 

W latach 1995 – 1999 r. do bezspornych sukcesów Mikołajskiego Stowarzyszenia należy zaliczyć:

  • w ramach projektu „Współpraca sektora publicznego i prywatnego w rozwoju funkcji turystycznej regionu”, finansowanego ze środków DemNet US AID:
  • utworzenie w Mikołajkach Biura Informacji Turystycznej, początkowo zlokalizowanego w użyczonych przez p. Wojtka Podkowę pomieszczeniach Rest. „Portowa”, a w 2007 r. przeniesionego do specjalnie zaadoptowanego na ten cel i przekazanego nam przez samorząd pomieszczenia w centrum miasta;
  • opracowanie i wydanie pierwszej publikacji, prezentującej walory turystyczne Mikołajek i ich okolicy. Publikacja „Przewodnik Mikołajki i okolice” została wydana w trzech językach (po polsku, angielsku i niemiecku) i przekazana m.in. do działających w gminie pensjonatów i hoteli. Co ważne, część kosztów druku Przewodnika została sfinansowana z wpłat lokalnych przedsiębiorców, a zwłaszcza właścicieli obiektów turystycznych i gastronomicznych;
  • zorganizowanie i przeprowadzenie dwóch, 2-dniowych szkoleń dla właścicieli pensjonatów, hoteli i innych obiektów turystycznych, mających na celu poszerzenie wiedzy tych osób, dotyczącej zasad prowadzenia obiektów, i dostosowania ich funkcji do oczekiwań turystów zarówno krajowych jak i zagranicznych;
  • zrealizowanie bezpłatnego cyklu 5-dniowego szkolenia dla właścicieli obiektów turystycznych oraz młodzieży dot. zasad prowadzenia turystyki przyrodniczej;
    • zorganizowanie i przeprowadzenie, wspólnie z kilkoma prywatnymi przedsiębiorcami oraz przy wsparciu władz gminy trzech aukcji, z których dochód przeznaczony został w całości na rzecz dwojga chorych, małych mieszkańców gminy, wymagających specjalistycznego, drogiego leczenia;
    • w l. 1997 – 2000 zrealizowanie dwóch projektów „Wiosenny Klub Europejski – MIKOŁAJKI;98” oraz „Bliżej Europy” , w ramach których m.in. przeprowadzono w Mikołajkach cykl szkoleń i konkursów dla dzieci oraz młodzieży gminy dot. wiedzy o Unii Europejskiej, a także dwa międzynarodowe spotkania młodzieży licealnej z Mikołajek, Szwecji i Niemiec;
    • utworzenie w Mikołajkach – przy wsparciu samorządu Gminy i przy współpracy z dyrekcją Mazurskiego Parku Krajobrazowego w Krutyni – Gminnego Ośrodka Edukacji Przyrodniczej wraz z użytkiem ekologicznym (lokalnym „rezerwatem przyrody”), otaczającym obiekt;
    • udział p. Ewy Maliszewskiej w 2-letnim cyklu szkoleniowym dotyczącym pracy w społecznościach lokalnych metodą centrum aktywności lokalnej;
    • opracowanie pierwszego tego typu dokumentu, jakim była „Strategia rozwoju turystycznego Gminy Mikołajki na lata 1997 – 2000”, przygotowana przez zespół kierowany przez p. Jacka Maliszewskiego, a skupiający zarówno przedstawicieli samorządu gminy, wielu przedsiębiorców z branży turystycznej, a także dyrekcję Mazurskiego Parku Krajobrazowego.
  • zrealizowanie projektu „Centrum Aktywności Lokalnej”, finansowanego ze środków: Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej, Co-Operating Dutch Foundations, Brytyjskiego Funduszu Know-How, Funduszu Rozwoju Ambasady Kanady w Polsce, dotacji f-my Interc Commerce. W ramach w/w projektu wybudowano oraz wyposażono Centrum Aktywności Lokalnej w Mikołajkach.

 

Jednocześnie, członkowie Mikołajskiego Stowarzyszenia byli autorami takich opracowań jak m.in.:

  • „Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego Powiatu Mrągowskiego” (wspólnie z Centrum Doradztwa Strategicznego w Krakowie);
  • „Strategia rozwoju turystycznego Gminy Wola Uhruska”;
  • „Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego Gminy Mikołajki”;
  • „Program współpracy sektora publicznego i prywatnego na rzecz rozwoju turystycznego m. Sandomierza”;
  • „Rozwijamy turystykę – poradnik dla gmin i organizacji pozarządowych”.

 

a także uczestniczyli m.in. w

  • międzynarodowej konferencji w Malborku „Zwalczanie bezrobocia na terenach wiejskich” – referat dot. bezrobocia kobiet z osiedli b. PGR-ów;
  • międzynarodowej konferencji USAID w Bukareszcie „Rola i zasad współpracy sektora publicznego, prywatnego i pozarządowego w działaniach na rzecz rozwoju społeczno-ekonomicznego” (referat i prowadzenie warsztatów).

 

We wrześniu 1999 r. uroczyście otworzyliśmy CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ w Mikołajkach – jako pierwszą i chyba jak dotąd jedyną, wybudowaną od podstaw  tego typu placówkę w Polsce. CAL powstał przede wszystkim dzięki zaangażowaniu i uporowi wielu ludzi oraz – co bardzo cenne – przy pełnym poparciu ówczesnych władz samorządowych gminy, bez którego urzeczywistnienie naszych pomysłów nie byłoby możliwe.  Wypracowany w latach 1995 – 1999 model współpracy organizacji i samorządu przyniósł i nadal przynosi  konkretne efekty, u podłoża których leży wspólne przekonanie, iż działania sektora publicznego i pozarządowego mogą (i powinny!) wzajemnie się wspierać oraz uzupełniać, ponieważ zawsze ostatecznym beneficjentem jest społeczność lokalna. Mówiąc krótko: cele działania obu sektorów są tożsame, natomiast metody i sposoby działania – różne.

Od tego momentu, a praktycznie od 2000 r. niemal cała działalność merytoryczna Mikołajskiego Stowarzyszenia skupiła się w CAL, a co za tym idzie wszystkie sukcesy i porażki organizacji są równocześnie sukcesami i porażkami CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ w Mikołajkach.

 

W latach 2000 – 2014 r. Mikołajskie Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Lokalnych-MS zrealizowało m.in. projekty:

  • w 2014 r. projekt „Profilaktyka przeciw wykluczeniu – program rewitalizacji społecznej obszarów Centrum i Oś. Łabędzia w Mikołajkach”. Projekt Gminy Mikołajki realizowany w partnerstwie z Miejsko-Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Mikołajkach i Centrum Kultury „Kłobuk”;
  • w latach 2013 – 2014 projekt „Biuro Porad Obywatelskich w Mikołajkach – profesjonalne poradnictwo obywatelskie i prawne w powiecie mrągowskim”, finansowany ze środków Powiatu Mrągowskiego i Gminy Mikołajki;
  • w latach 2008 – 2014 projekt systemowy „Integracja, aktywizacja, praca”, wspólnie z Miejsko-Gminnym Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Mikołajkach;
  • w latach 2009 – 2010 projekt „Świadomy obywatel – poradnictwo obywatelskie w woj. warmińsko-mazurskim”, finansowany ze środków PO FIO oraz dotacji samorządu województwa warmińsko-mazurskiego i Fundacji im. S. Batorego;
  • w 2009 r. projekt „Praca o CAL”, projekt realizowany ze środków UE w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (POKL, działanie 6.1.1.);
  • w latach 2006/2007 „Centrum Aktywności Lokalnej – Klub Integracji Społecznej” finansowany ze środków Funduszu Inicjatyw Obywatelskich oraz samorządu Gminy Mikołajki;
  • w 2006 r.: projekt „Twoja droga do pracy”, finansowany ze środków UE w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego (PO Rozwój Zasobów Ludzkich, działanie 1.5.a);
  • w 2005 r. projekt „Centrum Aktywności Lokalnej w Mikołajkach”, finansowany ze środków Funduszu Inicjatyw Obywatelskich i samorządu Gminy Mikołajki;
  • w 2004 r.: projekt ”Regionalny Ośrodek Wspierania Inicjatyw Społecznych”, finansowany ze środkow CPF (Urząd Komitetu Integracji Europejskiej),
  • w latach 2003/2004: projekt “Centrum Aktywności Lokalnej w Mikołajkach”, finansowany z dotacji Przedstawicielstwa Banku Światowego w Polsce,
  • w latach 2002/2003: projekt „Europa o CAL”, finansowany w ramach Programu Phare Access
  • w latach 2001/2002: projekt „Centrum Aktywności Lokalnej”, finansowany w ramach dotacji ze środków Programu Phare Access,
  • w 2001 r.: projekt „Program aktywizacji społecznej i zawodowej bezrobotnych kobiet”, finansowany z dotacji Urzędu Marszałkowskiego w Olsztynie.
  • w 2001 r. : projekt „Centrum Aktywności Lokalnej w Mikołajkach”, finansowany z dotacji Akademii Rozwoju Filantropii w Polsce (progr. „Działaj Lokalnie”);
  • w latach 2000 – 2003: „Biuro Porad Obywatelskich w Mikołajkach”, finansowany ze środków Fundacji im. S. Batorego.

 

W w/w okresie, członkowie Mikołajskiego Stowarzyszenia byli autorami bądź współautorami m.in. niżej wymienionych, ważniejszych opracowań:

  • w 2006 r.: „Strategia rozwiązywania problemów społecznych Gminy Mikołajki na lata 2006 – 2013”;
  • w 2005 r.: „Program rewitalizacji Gminy Mikołajki na lata 2005 – 2013”;
  • w 2004 r.: programy rozwoju lokalnego (PRL) na lata 2004-2013 dla gmin: Myszyniec, Mikołajki, Piecki, Mrągowo (gm. wiejska), Baranowo, Krasnosielc, Ruciane- Nida;
  • w 2003 r.: „Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego gminy Mikołajki na lata 2004 – 2015”;
  • w 2002 r. : wnioski do programu Phare 2002-2003 SSG, dla Miasta Mrągowa, na inwestycje infrastrukturalne, w wyniku czego samorząd miasta uzyskał dofinansowanie budowy zespołu rekreacyjno-rozrywkowy „Mrongoville” oraz zespołu rekreacyjnego „Góra Czterech Wiatrów”;
  • w 2001 r.: wnioski do programów Phare dla samorządów Gminy Mikołajki, Miasta Mrągowa i Miasta Kętrzyna.

 

a także publikacji:

  • w latach 2008 – 2014 w ramach serii „Twoje prawa i obowiązki”, przygotowywanych przez doradców Biura Porad Obywatelskich w Mikołajkach i Rucianem-Nidzie:
    • „FUNDUSZ ALIMENTACYJNY od 1 października 2008 r.”;
    • „GDZIE SZUKAĆ INFORMACJI I POMOCY”;
    • „OBYWATEL W URZĘDZIE”
    • „SPOSOBY DYSPONOWANIA WŁASNOŚCIĄ: umowy cywilno-prawne, darowizny, testamenty dziedziczenie ustawowe”;
    • „PROBLEMY MIESZKANIOWE czyli wszystko co musisz wiedzieć na ten temat”;
    • „POMOC DLA OSÓB OSADZONYCH I OPUSZCZAJĄCYCH ZAKŁADY KARNE” – wydanie I i II;
    • SPRAWY RODZINNE: władza rodzicielska, wspólność majątkowa, rozwód i separacja, alimentacja”;
    • „PROBLEMY PRAWA PRACY”;
    • „KREDYTY I POŻYCZKI czyli problemy z zadłużeniem”;
    • „ ŚWIADCZENIA POMOCY SPOŁECZNEJ”;
    • „PROBLEMY MIESZKANIOWE zasady i sposoby ich rozwiązywania” (2014 r.);
    • „PROBLEMY RODZINNE: zawieranie małżeństw, alimentacja, związki partnerskie” (2014 r.);

 

  • w 2010 r.: „Wyniki badań ankietowych klientów Biur Porad Obywatelskich w Mikołajkach i Rucianem-Nidzie w latach 2009 – 2010 r.”
  • w 2007 r.: „Klub Integracji Społecznej w praktyce”
  • w 2006 r. : „Projekt TWOJA DROGA DO PRACY – zasady, formy realizacji i doświadczenia”
  • w 2003 r.: “Perspektywy rozwoju lokalnego rynku pracy w Gminie Mikołajki w latach 2004-2006”.
  • w 2003 r.: „Nasza droga do CAL”.

 

Jednocześnie Prezes Zarządu MS prowadził w latach 2003 – 2004 cykl szkoleń dla małopolskich i mazowieckich domów i centrów kultury z zakresu tworzenia strategii działania placówek kulturalnych oraz pracy projektami;

 

W uznaniu osiągniętej pozycji w lokalnej społeczności oraz wypracowanych metod działania, Mikołajskie Stowarzyszenie Wspierania Inicjatyw Lokalnych-MS otrzymało:

  • w 2000 r. i 2001 r. wyróżnienie w Konkursie PRO PUBLICO BONO oraz III nagrodę w konkursie Fundacji im. S. Batorego „PORZĄDNIE POZA RZĄDEM” za działalność programową CENTRUM AKTYWNOŚCI LOKALNEJ w Mikołajkach;
  • w 2001 r. wyróżnienie w konkursie „LIGA INICJATYW POWIATOWYCH” za projekt „Bliżej Europy”.